بیش از چهار دهه است که جمهوری اسلامی اساسیترین حق دموکراتیک مردم ایران را از آنان سلب کرده است؛ حق تعیین آزادانه آینده سیاسی کشورشان. انتخابات در این نظام همواره ظاهری از مردمسالاری داشته، اما در عمل نامزدها از فیلترهای ایدئولوژیک عبور کردهاند و قدرت نهایی در اختیار نهادهای غیرانتخابی متمرکز بوده است. به همین دلیل، امروز بسیاری از ایرانیان یک پرسش اساسی را مطرح میکنند:
پس از جمهوری اسلامی، ایران باید جمهوری باشد یا پادشاهی پارلمانی؟
پاسخ این پرسش را نه سیاستمداران، نه فعالان سیاسی و نه دولتهای خارجی، بلکه تنها یک مرجع باید تعیین کند: مردم ایران.
آنچه امروز این مقطع تاریخی را متمایز میکند، حضور رضاشاه دوم است که بارها و بارها تأکید کرده است قصد ندارد هیچ نظام سیاسی را بر مردم ایران تحمیل کند. رضاشاه دوم همواره اعلام کرده که شکل نهایی حکومت باید پس از پایان جمهوری اسلامی، از طریق یک همهپرسی آزاد و دموکراتیک تعیین شود. او همچنین بارها تصریح کرده است که به هر تصمیمی که مردم ایران در صندوقهای رأی بگیرند، احترام خواهد گذاشت.
فرقی نمیکند که مردم یک جمهوری را انتخاب کنند، یا پادشاهی پارلمانی، یا هر الگوی دموکراتیک دیگری؛ مشروعیت هر نظام سیاسی تنها از رأی آزاد مردم سرچشمه میگیرد، نه از ایدئولوژی و نه از زور. این نگاه، یکی از بنیادیترین اصول دموکراسی را منعکس میکند: قدرت سیاسی از اراده مردم سرچشمه میگیرد.
ساختار دموکراتیک؛ فراتر از عناوین
دموکراسی را نوع عنوان رئیس کشور تعیین نمیکند. امروزه بسیاری از موفقترین کشورهای جهان، نظام پادشاهی پارلمانی دارند؛ همانگونه که کشورهای موفق دیگری نیز جمهوری هستند. آنچه اهمیت دارد، وجود نهادهای دموکراتیک، حاکمیت قانون، انتخابات آزاد، دستگاه قضایی مستقل و تضمین آزادیهای شهروندی است؛ نه صرفاً نام نظام سیاسی.
جمهوری اسلامی طی دههها مدعی نمایندگی اراده ملت بوده، اما هرگز به مردم اجازه نداده است آزادانه درباره آینده خود تصمیم بگیرند. برگزاری یک همهپرسی واقعی، آزاد و شفاف، با مشارکت تمامی ایرانیان — چه در داخل کشور و چه در سراسر جهان — میتواند نقطه پایانی بر این میراث استبداد و آغاز فصل تازهای از مردمسالاری باشد.
بحث میان جمهوری و پادشاهی پارلمانی، در حقیقت بحث بر سر یک عنوان نیست؛ بلکه آزمونی برای باور ما به دموکراسی است. جامعهای که به دموکراسی ایمان دارد، از رأی مردم هراس ندارد؛ بلکه آن را میپذیرد و به آن احترام میگذارد.
آزمون پایبندی به اراده ملی
اگر یک رهبر سیاسی، پیش از آنکه حتی رأیگیری برگزار شود، اعلام کند که نتیجه هر چه باشد آن را خواهد پذیرفت، حتی اگر برخلاف خواسته شخصی او باشد، این یکی از روشنترین نشانههای پایبندی به دموکراسی است. چنین رویکردی منافع ملی را بر جاهطلبی فردی مقدم میداند و حاکمیت را متعلق به مردم میشناسد.
آینده ایران نباید از پیش توسط هیچ فرد یا ایدئولوژی تعیین شود. آینده ایران باید به دست میلیونها شهروند آزادیخواه و از طریق آرای آزاد آنان نوشته شود. پیروزی واقعی ایران تنها در جمهوری یا پادشاهی پارلمانی بودن خلاصه نمیشود.
پیروزی واقعی، روزی خواهد بود که هر ایرانی بتواند آزادانه رأی بدهد، هر رأی صادقانه شمرده شود و اراده ملت، سرانجام محترم شمرده شود.
پاینده ایران
جاوید شاه
نویسنده: یاسمن نوابی