در شرایطی که جامعه ایران با بحران‌های عمیق اقتصادی و چالش‌های کلان سیاسی دست‌وپنجه نرم می‌کند، حاکمیت توتالیتر جمهوری اسلامی بار دیگر دست به دامان کهنه‌ترین و مخرب‌ترین ابزار خود یعنی «قطع کامل اینترنت» شده است. تهدید اخیر مقامات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مبنی بر قطع اینترنت به بهانه‌های امنیتی و احتمالات جنگی، پرده از ترسی عمیق برمی‌دارد؛ ترس از آگاهی، ارتباط آزاد و خروش دوباره مردمی که برای دستیابی به آزادی، کرامت انسانی و در پی خروش مجدد در «انقلاب شیر و خورشید» مصمم هستند. به عنوان یک کارشناس فناوری و شبکه، در ادامه ابعاد فنی، تاثیرات این سناریو و چگونگی دسترسی مردم ایران به اینترنت آزاد از طریق تکنولوژی‌های نوین را تشریح می‌کنم.
۱. قطع اینترنت؛ سلاحی سیستماتیک علیه معیشت و امنیت واقعی مردم
اقدام به قطع یا محدود کردن شدید اینترنت، بیش از آنکه یک تصمیم پدافندی یا امنیتی باشد، جنایتی سیستماتیک علیه زندگی روزمره و معیشت شهروندان است. در دنیای امروز که اقتصاد دیجیتال، کسب‌وکارهای کوچک و بزرگ، دورکاری‌ها و ارتباطات روزمره خانواده‌ها همگی بر بستر اینترنت بنا شده‌اند، قطع شبکه به معنای فلج کردن اقتصاد و معیشت میلیون‌ها انسان است.
- فلج کردن اقتصاد دیجیتال و معیشت: هزاران کسب‌وکار اینترنتی، فریلنسر و شاغل در حوزه فناوری، تنها منبع درآمد خود را از دست می‌دهند و به سمت بحران‌های مالی و فقر مطلق رانده می‌شوند.
- سلب حق دسترسی به اخبار حیاتی در بحران: در زمان جنگ یا بحران‌های امنیتی، حق دسترسی سریع به اخبار دقیق، نقشه‌ها و توصیه‌های ایمنی برای حفظ جان شهروندان حیاتی است. قطع اینترنت، مردم را در تاریکی خبری رها می‌کند تا حاکمیت بتواند بدون نظارت عمومی، به اهداف خود ادامه دهد. این در حالی است که در استانداردهای جهانی، اینترنت در زمان جنگ یک «خدمات حیاتی بشر دوستانه» محسوب می‌شود که نباید قطع گردد.
۲. از کار افتادن سناریوی سانسور؛ نگاهی فنی به تکنولوژی Direct to Cell استارلینک
جمهوری اسلامی سال‌هاست با صرف هزینه‌های کلان و پیاده‌سازی زیرساخت‌های موسوم به «شبکه ملی اطلاعات» و فیلترینگ طبقاتی، تلاش می‌کند دسترسی آزاد به جریان اطلاعات را قطع کند. اما پیشرفت‌های تکنولوژیک در حوزه ارتباطات ماهواره‌ای، بازی را به کلی تغییر داده است.
به عنوان یک متخصص شبکه باید تأکید کنم که کلیدواژه این تحول، تکنولوژی Direct to Cell (ارتباط مستقیم ماهواره با گوشی) است. در این روش، نیازی به نصب دیش‌های بزرگ، مودم‌های حجیم یا تجهیزات گران‌قیمت جانبی نیست. ماهواره‌های نسل جدید استارلینک با فرکانس‌ها و توان بالا به گونه‌ای طراحی شده‌اند که گوشی‌های موبایل معمولی موجود در دست مردم (با پشتیبانی از استانداردهای LTE و ۴G) می‌توانند مستقیماً به عنوان یک ترمینال ماهواره‌ای عمل کنند.
- تست‌های موفق جهانی: این تکنولوژی پس از ماه‌ها توسعه، اکنون وارد فازهای عملیاتی و تست‌های موفقیت‌آمیز در کشورهای مختلف (از جمله تست‌های پیشرفته آن در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور ایتالیا) شده است و پیام‌رسانی، تبادل داده و حتی تماس‌های صوتی و تصویری ماهواره‌ای را روی گوشی‌های استاندارد فراهم کرده است.
- عبور از فایروال‌های زمینی: وقتی ارتباطات ماهواره‌ای به طور مستقیم روی دستگاه‌های همراه پیاده‌سازی و در مقیاس جهانی فعال شود، تلاش‌های حکومت برای قطع فیبرهای نوری، اعمال فیلترینگ شدید و بستن دروازه‌های اینترنت زمینی کاملاً بی‌اثر خواهد شد؛ چرا که سیگنال از آسمان و بدون وابستگی به زیرساخت‌های داخل کشور به دست کاربر می‌رسد.
۳. نقشه‌راه دسترسی مردم ایران به اینترنت آزاد و سقوط حتمی استبداد
توسعه زیرساخت‌های فضایی استارلینک و فراگیر شدن تکنولوژی Direct to Cell نویدبخش این واقعیت است که به زودی، سناریوی قطع اینترنت توسط جمهوری اسلامی به یک اهرم سوخته تبدیل خواهد شد. در صورت قطع شبکه اینترنت زمینی توسط حکومت به بهانه جنگ یا سرکوب، سناریوهای فنی زیر دسترسی ایرانیان را تسهیل می‌کند:
۱. فعال‌سازی پوشش منطقه‌ای Direct to Cell: با توسعه ناوگان ماهواره‌های مجهز به قابلیت دایرکت تو سل، پوشش سراسری ایران در لیست بهره‌برداری تجاری و پستی این فناوری قرار می‌گیرد. ۲. اتصال خودکار گوشی‌ها: کاربران ایرانی با گوشی‌های هوشمند معمولی خود و بدون نیاز به تغییر سخت‌افزار یا خرید تجهیزات قاچاق، به محض قرار گرفتن در معرض دید آسمان قادر خواهند بود به سیگنال ماهواره متصل شده و به اینترنت آزاد و پیام‌رسان‌ها دسترسی پیدا کنند.
نتیجه‌گیری: تجربه تاریخی و روند شتابان فناوری نشان می‌دهد که هیچ دیوار آتش، فایروال، قطعی شبکه یا سرکوبی نمی‌تواند مانع از اراده ملتی برای دستیابی به آزادی شود. رژیم توتالیتر جمهوری اسلامی با قطع اینترنت تنها سعی در خرید چند روز عمر بیشتر دارد، اما اخلال در ارتباطات مردم دیگر مانع از فروپاشی محتوم آن نخواهد شد. آینده‌ای آزاد و مجهز به فناوری‌های نوین در راه است که در آن، سد سانسور برای همیشه درهم خواهد شکست.
نویسنده: کیارش معنوی