نویسنده: کیارش معنوی (کارشناس امنیت سایبری)
تهدیدات و اظهارات اخیر مقامات نظامی سپاه پاسداران مبنی بر امکان هدف قرار دادن کابل‌های اینترنت زیردریایی در تنگه هرمز و خلیج فارس، بیش از آنکه یک «اهرم فشار استراتژیک» باشد، نشان‌دهنده ناآگاهی عمیق از زیرساخت‌های فناوری جهان و یک «خودزنی مطلق ژئوپلیتیک» است.
کابل‌های فیبر نوری بستر دریا، شریان‌های حیاتی جهان دیجیتال، مبادلات مالی بین‌المللی و حاکمیت سایبری کشورها هستند. تخریب این زیرساخت‌ها نه‌تنها یک اقدام تروریستی بین‌المللی محسوب می‌شود، بلکه حامیان و شرکای اصلی جمهوری اسلامی یعنی چین و روسیه را مستقیماً در مقابل تهران قرار خواهد داد.
۱. کدام کشورها و کابل‌ها مستقیماً آسیب می‌بینند؟
در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز، حداقل ۷ سامانه اصلی کابل‌های زیردریایی بین‌المللی گذر می‌کنند (از جمله FALCON، AAE-1، TGN-Gulf، GBICS/MENA و پروژه‌های توسعه‌ای جدید).
آسیب دیدن این کابل‌ها خطوط ارتباطی زیر را فلج خواهد کرد:
- کشورهای حاشیه خلیج فارس (اعضای شورای همکاری):کشورهایی مانند بحرین، قطر، کویت، امارات متحده عربی و عمان بیشترین وابستگی مستقیم را به کابل‌های عبوری از تنگه هرمز دارند. قطع این کابل‌ها تراکنش‌های مالی، سیستم‌های بانکی پایاپای، دیتاپورت‌های ابری (Cloud Data Centers) و شبکه ارتباطی شهری این کشورها را دچار اختلال شدید و کاهش پناه‌ناپذیر پهنای باند (High Latency & Outage) می‌کند.
- جنوب آسیا (هند و پاکستان):بسیاری از مسیرهای داده که شبه‌قاره هند را به خاورمیانه و اروپا پیوند می‌دهند از این گلوگاه می‌گذرند. افت کیفیت شدید اینترنت در مراکز فناوری اطلاعات هند (مانند بمبئی و بنگلور) از نتايج آن خواهد بود.
- ارتباط اروپا و آسیا:اگرچه بخشی از ترافیک آسیا-اروپا از دریای سرخ می‌گذرد، اما ظرفیت‌های جایگزین و پشتیبان (Redundancy) که از خلیج فارس عبور می‌کنند با قطع این مسیر نابود شده و بار اضافی بر سایر کابل‌ها، کل اینترنت جهان میان اروپا و شرق آسیا را کند خواهد کرد.
۲. پاسخ مسکو و پکن: تیر خلاص به روابط با روسیه و چین
تصور خام سپاه این است که قطع اینترنت ضربه به «غرب و آمریکا» است؛ اما واقعیات زیرساختی تصویر دیگری را نشان می‌دهند:
الف) ضربه سنگین به پروژه «یک کمربند، یک راه» (BRI) چین
- پکن میلیاردها دلار در پروژه‌های دیجیتال و شاهراه‌های داده که آسیا را به خاورمیانه و آفریقا وصل می‌کند سرمایه‌گذاری کرده است.
- بسیاری از کنسرسیوم‌های دارنده کابل‌های منطقه‌ای شامل اپراتورهای مخابراتی غول‌پیکر چینی (مانند China Unicom و China Telecom) هستند.
- چین برای تأمین انرژی، تجارت دیجیتال با اعضای شورای همکاری خلیج فارس و ترانزیت داده‌های مالی خود به این مسیرها نیاز حیاتی دارد. قطع عمدی این کابل‌ها توسط تهران، ضربه‌ای مستقیم به امنیت ملی و اقتصادی چین است. پکن هرگز اجازه نخواهد داد که یک رژیم ماجراجو شریان‌های تجاری و سایبری‌اش را مسدود کند.
ب) خشم روسیه و به خطر افتادن مسیرهای جایگزین اوراسیا
- روسیه تحت تحریم‌های شدید غربی، برای دور زدن محدودیت‌های سایبری و ارتباطات داده‌ای خود با کشورهای جنوب جهانی و خاورمیانه، بر پایداری شبکه‌های ترانزیتی جنوب متکی است.
- مسکو به خوبی می‌داند که انهدام زیرساخت‌های بین‌المللی فیبر نوری، اجماع جهانی را برای برخورد شدیدتر با تهدیدات سایبری-فیزیکی افزایش می‌دهد؛ موضوعی که تحریم‌ها و فشارهای سایبری علیه خود روسیه را نیز تنگ‌تر خواهد کرد.
نتیجه: چین و روسیه نه تنها از این اقدام حمایت نخواهند کرد، بلکه برای حفظ منافع اقتصادی و امنیتی خود، تندترین فشارهای دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی را علیه تهران اعمال کرده و عملاً پشت جمهوری اسلامی را خالی خواهند نمود.
۳. عواقب فنی، حقوقی و امنیتی برای جمهوری اسلامی
از منظر امنیت سایبری و حقوق بین‌الملل، دست زدن به کابل‌های بستر دریا تبعات فوری و جبران‌ناپذیری دارد:
۱. فلج شدن کامل اینترنت خود ایران:
زیرساخت‌های اینترنت داخل ایران (از جمله کابل‌های کویت-ایران، عمان-ایران و زیرساخت زیردریایی خلیج فارس) خود وابسته به همین شبکه منطقه‌ای هستند. انهدام این مسیرها قطعی گسترده و خودخواسته اینترنت در داخل ایران را به همراه خواهد داشت. ۲. پاسخ نظامی و تغییر بندهای درگیری (Rules of Engagement):
کابل‌های زیردریایی طبق کنوانسیون‌های بین‌المللی (مانند UNCLOS) جزء زیرساخت‌های حیاتی غیرنظامی محسوب می‌شوند. حمله به آن‌ها از نظر حقوقی برابر با «اقدام جنگی علیه زیرساخت‌های حیاتی جهان» (Act of War) تلقی شده و مجوز پاسخ مستقیم نظامی ائتلاف‌های بین‌المللی به مقرها، شناورها و تأسیسات دریایی سپاه را صادر می‌کند. ۳. انزوای کامل اقتصادی و قطع دسترسی‌های بانکی:
چنانچه مبادلات دیجیتال منطقه‌ای مختل شود، حتی سامانه صرافی‌ها و مسیرهای غیررسمی انتقال ارزی که حکومت برای دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌کند متوقف خواهد شد.
نتیجه‌گیری: ناامیدی استراتژیک و بازی با خط قرمز جهان
تهدید به تخریب کابل‌های اینترنت زیردریایی توسط سپاه پاسداران، نه نشانه قدرت، بلکه حاصل بن‌بست استراتژیک و عدم فهم ساختارهای دنیای مدرن است.
اینترنت یک شبکه به‌هم‌پیوسته جهانی است؛ بریدن شریان‌های آن در خلیج فارس، دشمنان و متحدان رژیم را هم‌زمان به واکنش خواهد واداشت. اگر جمهوری اسلامی دست به چنین حماقتی بزند، چین و روسیه نخستین بازیگرانی خواهند بود که حساب خود را از تهران جدا کرده و رویه‌ای سخت‌گیرانه برای کنترل یا حذف این تهدید اتخاذ خواهند کرد.
جامعه بین‌المللی و کنشگران سیاسی باید این پیام را شفاف منتقل کنند: حمله به فیبرهای نوری زیردریایی، فقط حمله به غرب نیست؛ بلکه اعلان جنگ به تمامیت اقتصاد دیجیتال جهان و خودزنی نهایی حاکمیت در تهران است.